اخلاص و عبادت و در آن راهنمايى و هدايت تصور نمىنماييم . مبادا گمان كنى كه ما منّت داريم بر انبياء معظّم يا اولياء مكرم خدا ، يا بر علماء امّت ، كه راهنماى سعادت و خلاصى ما هستند و ما را از جهل و ظلمت و بدبختى نجات دادند و به عالم نور و سرور و بهجت و عظمت دعوت كردند ، و آن همه تحمّل مشقت‌ها و زحمت‌ها نمودند و مىكنند براى تربيت ما و براى نجات ما از آن ظلمت‌هايى كه لازمهء اعتقادات باطله و جهل‌هاى مركب است ، و از آن فشارها و عذاب‌هايى كه صورت ملكات و اخلاق رذيله است ، و از آن صورت‌هاى موحشهء مدهشه كه ملكوت اعمال و افعال قبيحهء ماست ، و براى رسيدن ما به آن نورها و بهجت‌ها و سرورها و راحتى و خوشىها و حور و قصور كه نمىتوانيم تصور آنها را بكنيم . و اين عالم ملك به همهء عظمت كه دارد تنگ‌تر از آن است كه يكى از حلّه‌هاى بهشتى را در او بياورند ، و اين چشم‌هاى ما طاقت ديدن يك تار موى حور العين را ندارد ، كه تمام اينها صورت ملكوتى آن عقايد و اخلاق و اعمالى است كه انبياء عظام ، خصوصاً صاحب كشف كلى و دستور جامع ، خاتم پيغمبران - صلّى اللَّه عليه و آله و عليهم - آنها را به وحى الهى درك فرموده و ديده و شنيده و ما را بدان‌ها دعوت فرموده‌اند . و ما بيچاره‌ها مثل اطفالى كه از حكم عقلا سرپيچند ، بلكه عقلا را تخطئه مىكنند ، هميشه با آنها در مقام ستيزه و جنگ و جدال برآمديم ، و آن نفوس زكيهء مطمئنه و ارواح طيبهء طاهره به واسطهء شفقت و رحمتى كه بر بندگان خدا داشتند هيچ‌گاه از دعوتِ خويش به واسطهء نادانى ما كوتاهى نفرمودند و با زور و زر ما را به سوى بهشت و سعادت كشيدند ، بدون اين‌كه اجر و مزدى از ما بخواهند . آن وقت هم كه رسول اكرم - صلّى اللَّه عليه و آله - منحصر مىكنند اجر خود را به « مودّت ذوى القربى » « 1 » ، صورت اين مودّت و محبت در عالَم ديگر براى ما شايد از همهء صور نورانىتر باشد ، آن هم براى خود ماست و رسيدن ما به سعادت و رحمت . پس مزد رسالت عايد خود ما شد و ما از آن

--> ( 1 ) - اشاره است به آيهء مباركهء قُلْ لا أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِي الْقُرْبى ؛ « بگو ( اى پيامبر ) « من از شمااجر ( رسالت ) نمىخواهم جز آن‌كه به خويشانم محبت كنيد » . ( الشورى ( 42 ) : 23 )